نمايندگان جريان دوم كه روياروى جريان نخست ايستاده بودند يا در تلاش نشان دادن اسلام حقيقى بودند ، و يا به عنوان باز تاب ، به بى اثر كردن اقدامات آنان ، و رسوا كردن دو رويان و دروغگويان ، و زدودن آثار شرك و كفر و فساد در ميان تودهء مردم - غالبا روشنفكر و نيمه آگاه و احيانا مبارز امّا در اقليّت آن روز ، مىپرداختند : نخست امامان شيعه ، و سپس پيروان خاصّ و خالص و آگاه و صالح آنان بودند . از امام حسن و حجر بن عدى و يارانش گرفته تا امام حسين و قيام كنندگان در كربلا و پس از عاشورا ، و سران جنبشهاى نظامى و سياسى و فكرى و فرهنگى و كلامى ، و تا امامان چهارم و پنجم و ششم ، همگى در برابر آن جريان مىكوشيدند . البته دو جريان انحرافى برجسته هم در اين روزگار هشتاد ساله داريم : يكى جريان روشنفكرى - فرهنگى غير سياسى كه مىكوشد تا سنّت پيغمبر ( ص ) ، و احيانا على ( ع ) ، را از راه نشر احاديث درستى كه با كسى هم برخورد سياسى نداشته باشد ، گسترش دهد ، و نمايندگان برجستهء آن ابن عباس ، ابو الأسود دوئلى ، يحيى بن يعمر ( از شيعيان على ) ، و حسن بصرى و و اصل بن عطاء و فقهاى سبعه مىباشند ، و جريان ديگر نظامى - سياسى است كه مىخواهد حكومت را به دست گيرد ، يا در حكومت سهمى داشته باشد ، نمايندگان اين جريان پسران زبير ( عبد اللّه و مصعب ) ، عبد الرحمن بن محمد بن اشعث بن قيس كندى كه در برابر حجّاج قيام كرد و سرنوشتى شبيه به امرؤ القيس شاهزادهء شاعر كندى داشت ، و سرانجام بنى عباس كه پيروز شدند و به حكومت رسيدند . بيشتر قيامهايى كه عليه بنى اميه به راه افتاد ، به حقيقت و از روى راستى يا به تظاهر و از روى بهانه براى جلب افكار توده ، با شعار گرفتن انتقام خون حسين و برگردانيدن حق آل على بدانان ، بود . از همهء اين قيامها منظمتر و با برنامه و نقشه‌تر ، قيام بنى عباس ، عمو زادگان پيامبر ، به شمار